مطالعه تطبیقی سازوکارهای تضمین شفافیت در شرکت‌های دولتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران

2 عضو هیات علمی دانشکده حقوق دانشگاه تهران

3 دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران

چکیده

شرکت‌های دولتی که به منظور تسهیل ارائه‌ی مطلوب خدمات عمومی از سوی دولت‌ها ایجاد شدند، به واسطه‌ی نبود نظام حقوقی منسجم و دقیق که جوانب فعالیت آنها را ساماندهی کند، به یکی از نقاط مبهم هندسه‌ی ‌حقوق عمومی کشور بدل شده‌اند. یکی از مهمترین نقایص نظام حقوق عمومی داخلی در این خصوص، نبود روش نظارت مؤثر بر عملکرد این شرکت‌ها است که زمینه‌ی بروز فساد را در آنها افزایش داده است. «ایجاد شفافیت» به عنوان راهکاری جهت جلوگیری از بروز فساد و در عین حال توسعه و تقویت میزان پاسخگویی و نظارت‌پذیری آنها، از اساسی‌ترین راهکارهای حل این معضل به شمار می‌رود که نوشتار حاضر در صدد یافتن سازوکار مناسب به منظور تضمین آن است. پژوهش پیش رو در مقام پاسخ به این پرسش که سازوکارهای تضمین شفافیت در شرکت‌های دولتی چیست، ضمن احصای اصول حاکم بر تحقق شفافیت اداری و مالی این شرکت‌ها از جمله «استقرار مناسب‌ترین شیوه‌های پاسخگویی»، «اعمال شفافیت سازمانی»، «مشارکت با ذینفعان در برنامه‌های مبارزه با فساد» و «تأمین شفافیت در ارتباط با مالکیت شرکت‌ها»، تحقق عملی آن در کشورهای جهان را ذیل چهار الگوی «ارائه‌ی گزارش جامع سالانه»، «ایجاد فرآیند حسابرسی داخلی»، «انتشار اطلاعات» و «درج بودجه شرکت‌های دولتی در قانون بودجه» مورد بررسی قرار داده و خلأهای نظام حقوقی داخلی در این باره را نمایان ساخته است. روش پژوهش حاضر تحلیلی- توصیفی با بهره‌گیری از مطالعات تطبیقی و روش جمع‌آوری اطلاعات آن نیز مطالعه اسناد و متون و تحلیل محتوا است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A comparative study of transparency assurance mechanisms in state-owned enterprises

نویسندگان [English]

  • mohammad sadegh farahani 1
  • Reza Tajarlou 2
  • Rouhollah Gholikhani 3
1 Faculty of Law and Political Science, University of Tehran
2 Academic Member of Faculty of Law of Tehran University
3 Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran
چکیده [English]

State-owned enterprises established to facilitate the proper provision of public services by governments have become one of the ambiguities in the geometry of public law in the country due to the lack of a coherent and precise legal system that regulates their activities. One of the most important shortcomings of the domestic public law system in this regard is the lack of effective monitoring methods on the performance of these enterprises, which has increased the incidence of corruption in them. "Creating transparency" as a way to prevent corruption while developing and strengthening their accountability and oversight is one of the most basic solutions to this problem that the present article seeks to find a suitable mechanism to ensure it. The present study utilizes library studies and adopts a descriptive-analytical approach, while enumerating the principles governing the realization of administrative and financial transparency of these companies, including "establishing the most appropriate methods of accountability", "applying organizational transparency", "participation with stakeholders in programs to combat "Corruption" and "Ensuring transparency in corporate ownership", its practical realization in countries around the world under the four models of "submitting a comprehensive annual report", "creating an internal audit process", "disseminating information" and "inserting the budget of state-owned companies in the budget law" Has examined and highlighted the gaps in the domestic legal system in this regard

کلیدواژه‌ها [English]

  • Information Disclosure
  • State-Owned Enterprises
  • Transparency
  • Anti-Corruption
  • Supervision
Martini, Maíra, Proactive Disclosure of Information and State-Owned Enterprises, Transparency International, Berlin, 2014.
OECD, State-Owned Enterprises and Corruption: What Are the Risks and What Can Be Done?, OECD Publishing, Paris, 2018.
OECD, Disclosure and Transparency in the State-Owned Enterprise Sector in Asia: Stocktaking of National Practices, OECD Publishing, Paris, 2017.
OECD, OECD Guidelines on Corporate Governance of State-Owned Enterprises, OECD Publishing, Paris, 2015.
OECD, State-Owned Enterprise Governance Reform: An Inventory of Recent Change, OECD Publishing, Paris, 2011.
OECD, Accountability and Transparency A GUIDE FOR STATE OWNERSHIP, OECD Publishing, Paris, 2010.
OECD, Towards Better Regulation in Corporate Governance, Experience in Implementing Regulatory Impact Assessment, OECD Publishing, Paris, 2008.
OECD, State-Owned Enterprise Governance Reform An Inventory of Recent Change, OECD Publishing, Paris, 2005.
Lienert, Ian, The Legal  Framework for Budget System (An International Comparison), OECD Journal on Budgeting (Special Issue), Vol. 4, 2004.
Lee, Whonhee, Transparency of State-Owned Enterprises in South Korea, International Budget Partnership, Seoul, 2014.
Park, Chung-a, Enhancing The Transparency and Accountability of State-Owned Enterprises, Asian Development Bank Institute, Tokyo, 2020.
Penfold, Michael, Transparency in the Corporate Governance of State-Owned Enterprises in Latin America, Transparency International, Berlin, 2015.
Ulrich F.W. Ernst, "Methods for Resolving Problems of Responsibility and Transparency in the Activities of SOEs in Market Economies", Corporate Ownership & Control , Volume 1, 2004.
Wickberg, Sofia, Transparency of State-Owned Enterprises, Transparency International, Berlin, 2013.
Wilkinson, Peter, 10 Anti-Corruption Principles for State-Owned Enterprises, Transparency International, Berlin, 2017.
برنامه ی هشتم نقشه ی راه اصلاح نظام اداری، مصوّب یکصد و شصت و دوّمین، جلسه ی شورای عالی اداری، مورّخ 20/1/1393.
قانون ارتقای سلامت اداری و مبارزه با فساد، مصوّب 19/9/1390.
قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، مصوّب 4/11/1388.
قانون برنامه ی پنج ساله ی ششم توسعه ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، مصوّب 16/1/1396.
قانون تشکیل سازمان حسابرسی، مصوّب 5/10/1362.
‌لایحه ی قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت، مصوّب 24/12/1347.
قانون محاسبات عمومی کشور، مصوّب 1/6/1366.
قانون مدیریت خدمات کشوری، 8/7/1386.
دوره 4، شماره 10 - شماره پیاپی 10
سال چهارم؛ شماره دهم؛ بهار 1401
فروردین 1401
صفحه 235-260
  • تاریخ دریافت: 17 مهر 1400
  • تاریخ بازنگری: 22 آذر 1400
  • تاریخ پذیرش: 28 آذر 1400
  • تاریخ اولین انتشار: 28 آذر 1400