انجمن ایرانی حقوق اداری فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری 2717-0497 8 27 2026 06 22 Dig into the non-comment of the Guardian Council's jurists in response to Sharia inquiries of the Court of Administrative Justice کنکاشی بر عدم اظهارنظر ماهوی فقهای شورای نگهبان در پاسخ به استعلامات شرعی دیوان عدالت اداری 159 186 722335 10.22034/mral.2025.2042141.1653 FA علی آریان‌نژاد ،دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-9625-7884 کمال کدخدامرادی دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران 0000-2320-3223-3232 علی فتاحی زفرقندی استادیار پژوهشکده شورای نگهبان Journal Article 2024 09 30 According to Principles 4, 170 and 173 of the Constitution and Article 87 of the Law of the Court of Administrative Justice, the Shari'a hearing process regarding regulations is defined in two stages, including the initial review by the Court of Administrative Justice and the Shari'a hearing by the jurists of the Guardian Council. The connection of these two stages is made by foreseeing the possibility of the head of the court asking the jurists of the Shura. Although according to al-Qaida, the jurists of the Guardian Council must declare the contradiction or non-contradiction of the complained provision with the Sharia in response to these inquiries, but in some cases, due to the lack of recognition of their competence, they do not make substantive comments that this last category of opinions of the jurists of the Shura can be considered; Therefore, the present study, with the descriptive-analytical method and using library studies, aims to answer the question, "In what cases are the jurists of the Guardian Council qualified not to make substantive comments in response to the inquiries of the Court of Administrative Justice, and in these cases, is there a possibility of appeal" Does it have or not? بنابر اصول 4، 170 و 173 قانون اساسی و ماده 87 قانون دیوان عدالت اداری، فرآیند دادرسی شرعی در مورد مقررات در دو مرحله شامل بررسی اولیه توسط دیوان عدالت اداری و رسیدگی شرعی توسط فقهای شورای نگهبان تعریف شده است. پیوند این دو مرحله با پیش‌بینی امکان استعلام شرعی رئیس دیوان از فقهای شورا صورت می‌گیرد. اگرچه علی‌القاعده فقهای شورای نگهبان در پاسخ به این استعلامات باید مغایرت یا عدم مغایرت مقرره مورد شکایت را با شرع اعلام نمایند، اما در برخی موارد به دلیل عدم شناسایی صلاحیت خود، اظهارنظر ماهوی نمی‌نمایند که این دسته اخیر از نظرات فقهای شورا قابل تأمل است؛ از همین روی پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای در صدد پاسخ به این پرسش است که «فقهای شورای نگهبان در پاسخ به استعلامات دیوان عدالت اداری در چه مواردی صلاحیت دارند اظهارنظر ماهوی ننمایند و در این موارد آیا امکان واخواهی وجود دارد یا خیر؟».<br><br>به همین منظور ابتدا صلاحیت فقهای شورای نگهبان در احراز صلاحیت خود بررسی شده است که در نتیجه آن اصل بر عدم صلاحیت فقهای شورا دانسته شده است، اما در صورتی که موضوع ارجاعی قابلیت آن را نداشته باشد که مورد حکم واقع شود، عدم اظهارنظر ماهوی امکانپذیر تلقی می‌شود. پس از آن گونه‌شناسی این آراء در رویه فقهای شورا با تفکیک جهات شکلی و ماهوی صورت گرفته و در نهایت باتوجه به امکان عدم اظهار نظر ماهوی در مواردی که قاعدتاً باید چنین اظهارنظری صورت گیرد، اعتراض به آن‌ها به صورت محدود شناسایی شده است. https://www.malr.ir/article_722335_225733f44f7fc6976dad17527ae1fb72.pdf