فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری

فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری

آسیب‌شناسی تنظیم‌گری پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش طلای فیزیکی در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کاندیدای دکترای حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
10.22034/mral.2026.2095995.1815
چکیده
بازار پلتفرم‌های آنلاین معاملات طلای فیزیکی در ایران اخیراً رشدی چشمگیر داشته و بر پایه گزارش‌ها، اکنون بیش از صد سکوی دارای مجوز و نزدیک به دوازده میلیون کاربر را در بر می‌گیرد. این رشد سریع در غیاب یک چارچوب تنظیم‌گری واحد رخ داده و در نتیجه، دست‌کم چهار نهاد حاکمیتی بانک مرکزی، سازمان بورس و اوراق بهادار، اتاق اصناف ایران به همراه اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی و نهادهای انتظامی- امنیتی، هم‌زمان مدعی صلاحیت نظارت بر این بازارند. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با تحلیل قوانین مربوط و مطالعه تطبیقی رویه‌های رگولاتوری چهار نظام حقوقی، نشان می‌دهد ریشه این تعارض، فقدان طبقه‌بندی حقوقی روشن برای دارایی موضوع بحث است. مبادلات طلا در بستر آنلاین، هم‌زمان واجد ویژگی‌های «دارایی شبه‌پولی»، «ابزار مالی مبتنی بر کالا» و «کالای صنفی» است و هر نهاد، با تکیه بر یکی از این وجوه و با استناد به قانون متبوع خود، صلاحیت خویش را موجه می‌سازد، بی‌آنکه قاعده‌ای برای حل تعارض وجود داشته باشد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد این بی‌نظمی تنظیم‌گری، پیامدهای پرهزینه‌ای برای پلتفرم‌ها و کاربران به همراه داشته که مهم‌ترین آن‌ها مسدودسازی سراسری درگاه‌های پرداخت در تیر ۱۴۰۴، بلاتکلیفی درازمدت در صدور مجوز، تحمیل هزینه انطباق مضاعف ناشی از الزامات هم‌زمان و گاه متعارض نهادهای مختلف و مهم‌تر از همه بروز نشانه‌های هجوم برداشت و آسیب‌پذیری دارایی کاربران خرد در شرایط بحرانی است. این مقاله در پایان، مدل «هماهنگی الزام‌آور بین‌نهادی» و ایجاد «تنظیم‌گر بخشی» را به‌عنوان راه‌حل کارآمدتر پیشنهاد و هم‌چنین، طرحی سه‌جزئی برای اصلاح آیین‌نامه 1404 هیئت وزیران ارائه می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Pathology of the Regulation of Online Physical Gold Trading Platforms in the Iranian Legal System

نویسنده English

Mehrdad Aghaei
PhD Candidate in Public Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

The market for online platforms trading physical gold in Iran has grown remarkably, now encompassing more than one hundred licensed platforms and close to twelve million users. This growth has occurred without a unified regulatory framework, with the result that at least four governmental bodies—the Central Bank, the Securities and Exchange Organization, the Iran Chamber of Guilds together with the Union of Virtual (E-commerce) Businesses, and law-enforcement and security agencies—simultaneously claim jurisdiction over this market. Employing a descriptive-analytical method, through an analysis of the relevant laws and a comparative study of four legal systems, this study shows that the root of this conflict is the lack of a clear legal classification for the asset in question. Online gold transactions simultaneously bear the characteristics of a "quasi-monetary asset," a "commodity-based financial instrument," and a "guild good"; each body, relying on one facet and invoking its governing law, justifies its own competence, while no rule exists for resolving the conflict. This disorder has entailed costly consequences, the most significant being the nationwide blocking of payment gateways in Tir 1404 (July 2025), prolonged uncertainty in license issuance, duplicated compliance costs arising from conflicting requirements, and—most importantly—the emergence of signs of a run and the vulnerability of retail users' assets under crisis conditions. In conclusion, this article proposes a model of "binding inter-agency coordination" and the establishment of a "sectoral regulator," and offers a three-part proposal for amending the 1404 Cabinet regulation.

کلیدواژه‌ها English

guilds
Central Bank
online gold platform
regulation
Securities and Exchange Organization

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 23 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 07 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 23 آبان 1405