فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری

فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری

امکان سنجی کاربست مفهوم مصلحت در نظام حقوق اداری ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، الهیات و معارف اسلامی، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران
2 استادیار، گروه فقه و حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه فقه و حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/mral.2023.2002287.1469
چکیده
طبق روایات، همه احکامی که موردنیاز بشر است در کتاب وسنت بیان شده است. اما از آن‌جا که حکومت اسلامی متضمن احکام ثابت و متغیر است و محدود و متناهی بودن ادله تفصیلی و نصوص و نامتناهی بودن حوادث و وقایع، توسل به مصلحت را امکان‌پذیر و حتی ضروری می‌سازد، لذا باید از طریق توسل به‌ مصلحت و اصول کلی و مقاصد عامه شرع به وقایع روز و مستحدثات پاسخ داد. تأمل در متون قانونی نظام حقوقی ما به‌روشنی نشان می‌دهد ملحوظ داشتن اصل مصلحت، مقدم داشتن مصلحت جمعی بر حقوق افراد در نظام اداری از سازوکارهای جدی قانون‌گذاری اسلامی در تحکیم و سازماندهی روابط آحاد ملت با دستگاه‌های دولتی مبتنی‌بر حدود و ارزش‌های اسلامی است. اصل 40 قانون اساسی جلوه‌ای ویژه از تجلی حضور اندیشه مصلحت جمعی در قانون‌گذاری نظام حقوقی ایران است. نوشتار پیش‌رو درصدد است پس از تبیین اصل مصلحت به‌عنوان ابراصل حاکم بر نظام قانون‌گذاری اسلامی، جایگاه این اصل را در نظام قانون‌گذاری اسلامی ترسیم نموده، در نهایت به تبیین محوریت این اصل در نظام اداری با تأکید بر تقدم مصلحت جمعی بپردازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Feasibility of applying the concept of expediency in Iran's administrative law system

نویسندگان English

Hassan Salimi Poorbani 1
Tahereh Sadat Naimi 2
Seyed Ali Rabbani Mousaviyan 3
1 PhD student, Theology and Islamic Studies, Department of Fiqh and Fundamentals of Islamic Law, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Law, Islamshahr Branch, Islamic Azad University, Islamshahr, Iran and Director of Sisteran Seminary, Islamshahr, Iran
3 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Law, Faculty of Literature and Humanities, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

According to the narrations, all the rules that are needed by mankind are stated in the Book of Sunnah. However, since the Islamic government includes fixed and variable rulings, and the limited and finite nature of detailed evidence and texts and the infinite nature of events and events, it is possible and even necessary to appeal to expediency, therefore, it is necessary to appeal to expediency and general principles and purposes. The Sharia community responded to the events of the day and new developments. Reflecting on the legal texts of our legal system clearly shows that taking into account the principle of expediency, putting collective expediency before the rights of individuals in the administrative system is one of the serious mechanisms of Islamic legislation in consolidating and organizing the relations between the people of the nation and government institutions based on Islamic limits and values. Article 40 of the Constitution is a special manifestation of the presence of the thought of collective expediency in the legislation of Iran's legal system. After explaining the principle of expediency as the supreme principle governing the Islamic legislative system, the following article aims to outline the position of this principle in the Islamic legislative system, and finally explain the centrality of this principle in the administrative system by emphasizing the primacy of collective expediency.

کلیدواژه‌ها English

Expediency
benefit
government order
legislation
administrative law
امیدی، جلیل، مقدمه‌ای بر تاریخ حقوق، تهران: احسان، 1383.
انصاری، ولی‌الله، کلیات حقوق اداری، تهران: میزان، چاپ چهارم، 1381.
حاج­زاده، هادی، آشنایی با مفاهیم حقوق عمومی؛ بررسی مفهوم منفعت عمومی، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان، دفتر مطالعات نظام‌سازی اسلامی، شماره مسلسل: 13930062، 1393.
دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه (جلد 12)، تهران: دانشگاه تهران، 1373.
عباسی، بیژن، مبانی حقوق عمومی، تهران: دادگستر، 1393.
علی‌دوست، ابوالقاسم، فقه و مصلحت، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1388.
فتاحی زفرقندی، علی، آشنایی با مفاهیم حقوق عمومی؛ بررسی مفهوم مصالح عمومی، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان، دفتر مطالعات نظام‌سازی اسلامی، شماره مسلسل: 13950036، 1395.
فوکو، میشل، تولد زیست سیاست، ترجمه: رضا نجف‌زاده، تهران: نی، چاپ سوم، 1392.
گرجی‌ازندریانی، علی‌اکبر، حقوقی‌سازی سیاست، تهران: خرسندی، 1395.
موسی‌زاده، رضا، حقوق اداری 1 و 2 (کلیات)، تهران: میزان، 1377.
نوروزی، نادر، نگاهی گذرا به شوراها و نقش آن‌ها در تمرکززدایی، شوراهای اسلامی؛ نگاهی به یک دهه تجربه، تهران: دادگستر، 1389.
 
ب) مقاله
استادی، رضا، «حکم ابدی، مصلحت ابدی دارد»، پیام‌ حوزه، شماره 13، 1376.
انصاری، باقر، «مدیریت تعارض منافع در بخش عمومی»، فصل‌نامه مطالعات حقوق عمومی، دوره پنجاه و دوم، شماره 1، 1401.
باصری، بابک، «جستاری بر مفهوم عدالت اداری»، فصل‌نامه تحقیقات حقوقی، شماره 88، 1398.
بالوی، مهدی و همکاران، «حکم حکومتی و مصلحت عمومی»، پژوهش­های نوین حقوق اداری، سال دوم، شماره 2، 1399.
بروغنی، نازنین‌زهرا و همکاران، «تفسیر مفهوم «مصلحت عمومی» در بستر اندیشه موافقان مشروطیت با تأکید بر آرای شیخ اسماعیل محلاتی غروی»، پژوهش­های سیاسی و بین­المللی، دوره سیزدهم، شماره 53، 1401.
پورعزت، علی‌اصغر و همکاران، «شاخص­های مفهوم‌پردازی از اصطلاح «منفعت عمومی» بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات مدیریت دولتی ایران، دوره اول، شماره 2، 1397.
حسنوند، محمد و همکاران، «تفکیک مفهومی مصوبات عام­الشمول از تصمیمات موردی در رویه قضایی دیوان عدالت اداری»، پژوهش­های نوین حقوق اداری، سال پنجم، شماره 14، 1402.
ششگل، حمید و شیرین قاسمی، «گستره عمل تقنینی در نظام حقوقی ایران و انگلستان»، مجله تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین­الملل، سال نهم، شماره 33، 1395.
معرفت، محمدهادی، «مصلحت در فقه»، پیام حوزه، شماره 14، 1376.
منصوریان، ناصرعلی و عادل شیبانی، «مفهوم منفعت عمومی و جایگاه آن در قانون‌گذاری ایران»، دوفصل‌نامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره‌های 76-75، 1395.
موسوی‌زاده، سید شهاب‌الدین، «امکان‌سنجی ایجاد مقام دادستان اداری»، مجله حقوق اداری، سال هفتم، شماره 20، 1398.
موسی‌زاده، ابراهیم، «مفهوم «مصلحت نظام» و مرجع تشخیص آن در نظام قانون‌گذاری جمهوری اسلامی ایران»، حکومت اسلامی، سال چهاردهم، شماره 1، 1388.
واعظی، مجتبی، «نظریه نفع عمومی و جایگاه آن در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران: از نظریه دولت تا نظریه حقوق عمومی»، مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، انتشار آن‌لاین، 1401.
ویژه، محمدرضا و حسن امجدیان، «رویکرد فقهای شورای نگهبان در زمینه رویارویی مالکیت خصوصی و منفعت عمومی؛ مطالعه رویه­ای»، دانش حقوق عمومی، دوره چهارم، شماره 12، 1394.
ویژه، محمدرضا و محمدمهدی ولدخانی، «تحلیلی بر رابطه سنجه­های مصلحت در حقوق ایران و منفعت عمومی در حقوق غرب»، فصل‌نامه پژوهش تطبیقی حقوق غرب و اسلام، سال هفتم، شماره 2،
2.عربی
ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار الصادر، 1408.
جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح (جلد 6)، بیروت: دارالعلم للملائین، 1366.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی (جلد 1)، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1388.
دوره 6، شماره 19
سال ششم، شماره نوزدهم، تابستان 1403
تابستان 1403
صفحه 313-333

  • تاریخ دریافت 28 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 22 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 21 مرداد 1402