فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری

فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری

ظرفیت سنجی اصل هشتم قانون اساسی برای نظارت دستگاه‌های حاکم بر یکدیگر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکتری حقوق عمومی دانشگاه تهران، ایران/ قاضی دادگستری
2 دانش آموخته دکتری تخصصی حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی/ قاضی دیوان عدالت اداری / مدرس دانشگاه
10.22034/mral.2024.1971882.1401
چکیده
اصل هشتم قانون اساسی یکی از اصول مترقی مندرج در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است که بیان می‌دارد: « در جمهوری اسلامی ایران، دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر وظیفه‌ای است همگانی و متقابل بر عهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت. شرایط و حدود و کیفیت آن را قانون معین می‌کند.» اگرچه در اصل مزبور وظیفه دعوت به خیر و امر به معروف و نهی از منکر نسبت به سازمان‌های دولتی به یکدیگر تصریح نشده است اما با توجه به این که در صدر اصل به «همگانی» و «متقابل بودن» وظیفه اشاره شده است، می‌توان این وظیفه را نسبت به سازمان های دولتی نیز تسری داد. به این معنا که با ایجاد یک سازمان در راستای موازین مقرر در اصل هشتم قانون اساسی، می‌توان نظارت از طریق امر به معروف و نهی از منکر را محقق نمود. البته در نظری مخالف با عنایت به اصل عدم صلاحیت در حقوق عمومی، می‌توان محدوده اصل را خارج از نظارت دستگاه‌های حاکم بر یکدیگر قرار داد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Measuring the capacity of the eighth principle of the constitution to monitor the institutions governing each other

نویسندگان English

Mahdi Hasanvand 1
Mohammad Hasanvand 2
1 PhD student of Public Law, University of Tehran, Iran/judge of justice
2 Graduated with a PhD in Public Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University/ Judge of the Administrative Court of Justice/ University Lecturer
چکیده English

The eighth principle of the constitution is one of the progressive principles contained in the constitution of the Islamic Republic of Iran, which states: "In the Islamic Republic of Iran, calling for good, enjoining good and forbidding evil is a universal and mutual responsibility of the people. to each other, the government to the people and the people to the government. Its conditions, limits and quality are determined by the law. Although the duty of calling to good and enjoining good and forbidding evil towards government organizations has not been specified in the aforementioned principle, but considering that the "universality" and "reciprocity" of the duty are mentioned at the beginning of the principle, This duty can be extended to government organizations as well. In the sense that by creating an organization in line with the standards stipulated in the 8th principle of the constitution, it is possible to realize supervision through enjoining good and forbidding evil. Of course, in an opinion contrary to the principle of non-jurisdiction in public law, the scope of the principle can be placed outside the supervision of the institutions governing each other.

کلیدواژه‌ها English

Supervision
government agencies
principle eight
mutual supervision
ابی‌الحسین احمد بن فارس بن زکریا، معجم مقائیس اللغه (جلد 5)، قاهره: دار الکتب، 1949.
امامی، محمد و کوروش استوارسنگری، حقوق اداری (جلد 1)، تهران: میزان، چاپ اول، 1388.
آذرتاش، آذرنوش، فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی، تهران: نی، 1396.
بابایی، احسان، الزامات حقوقی و قانونی اجرایی شدن اصل هشتم قانون اساسی، تهران: دفتر مطالعات فرهنگی، 1389.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق (جلد 5)‌، تهران: گنج دانش، 1368.
جمعی از نویسندگان، فرهنگ دانشگاهی یادواره (فارسی به انگلیسی) (جلد 3)، تهران: ثامن الائمه، 1375.
جوان آراسته، حسین، گزینش رهبر و نظارت بر او در نظام جمهوری اسلامی ایران، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1388.
حضوری، مصطفی، آشنایی با مفاهیم حقوق عمومی: بررسی مفهوم «نظارت»، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان، شماره مسلسل: 13920080،
دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران: دانشگاه تهران، 1343.
راسخ، محمد، نظارت و کنترل در نظام حقوق اساسی، تهران: دراک، 1395.
رجایی، مهدی، آشنایی با مفاهیم حقوق عمومی: امر به معروف و نهی از منکر، تهران: دفتر مطالعات نظام‌سازی اسلامی، پژوهشکده شورای نگهبان، شماره مسلسل 13920072، 1392.
رضاییان، علی، مبانی سازمان و مدیریت، تهران: سمت، 1380.
طباطبایی مؤتمنی، منوچهر، حقوق اداری، تهران: میزان، 1386.
ظرفیت­های قانون اساسی در تحقق نظارت عمومی مبتنی بر اصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، سلسله نشست­های قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان، شماره مسلسل: 1399000019، 1399.
عمید زنجانی، عباس‌علی و ابراهیم موسی‌زاده، نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، تهران: دانشگاه تهران، 1389.
فتاحی زفرقندی، علی، شورای نگهبان؛ نظارت بر انتخابات، تهران: شورای نگهبان، چاپ اول، 1397.
کعبی، عباس‌علی، تحلیل مبانی اصل هشتم قانون اساسی، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان، شماره مسلسل: 13940151، 1394.
مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (جلد 12)، تهران: مرکز نشر آثار علامه مصطفوی، 1385.
معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، تهران: امیر کبیر، 1371.
میرمحمدی، سید محمد، الگوی نظارت و کنترل در نظام اداری جمهوری اسلامی ایران، تهران: سمت، چاپ اول، 1383.
ویژه، محمدرضا، مبانی نظری و ساختار دولت حقوقی، تهران: جنگل، چاپ دوم، 1396.
مقاله
اخوان کاظمی، بهرام، «ارزیابی و امکان‌سنجی نظام نظارتی فرادولتی امام خمینی»، پژوهش‌نامه انقلاب اسلامی، سال اول، شماره 1، 1390.
اخوان کاظمی، بهرام، «نظارت و مبانی آن در نظام و اندیشه علوی»، پژوهش‌نامه علوی، سال دوم، شماره 3، 1391.
امامی، محمد و مسعود نادری باب‌اناری، «تأملاتی پیرامون نظارت مالی بر دستگاه‌های دولتی در ایران»، نشریه حقوق اساسی، شماره 8، 1386.
برات‌لو، فاطمه، «راهبردهای نظارت همگانی در مدیریت سیاسی جامعه دین‌بنیان»، جستارهای سیاسی دین‌بنیان، دوره اول، شماره 1، 1389.
جوان آراسته، حسین، «اصل هشتم و ضروت تأسیس سازمان امر به معروف و نهی از منکر»، مجله حکومت اسلامی، سال هفدهم، شماره 4، 1391.
جوان آراسته، حسین، «نظارت همگانی و متقابل در نظام اسلامی (تحلیل اصل هشتم قانون اساسی)»، مطالعات انقلاب اسلامی، دوره دهم، شماره 34، 1392.
خسروی، حسن و ایرج حسینی صدرآبادی، «نظارت کارآمد بر انتخابات»، دوفصل‌نامه حقوق اداری، سال پنجم، شماره 13، 1396.
شاه‌علی، احمدرضا، «شیوه‌های نظارت و اعمال آن‌ها در نظام مردم‌سالار اسلامی از منظر قانون اساسی»، پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال هشتم، شماره 29، 1401.
شفیعی سردشت، جعفر، علی‌اکبر گرجی ازندریانی و جواد فاضلی‌نژاد، «کژتابی مفهومی نظارت در نظام حقوقی ایران»، فصل‌نامه حقوق اداری، سال ششم، شماره 16، 1397.
طلابکی طرقی، اکبر و فیروز اصلانی، «تحلیل و بررسی راهکارهای ارائه‌شده برای تحقق اصل هشتم قانون اساسی»، پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال دوم، شماره 4، 1392.
مظهری، محمد و سمیه مرندی، «بررسی آثار حقوقی مترتب بر تمایز صلاحیت در حقوق عمومی و اهلیت در حقوق خصوصی»، دانش حقوق مدنی، سال هفتم، شماره 13، 1397.
الوانی، سید مهدی، «ویژگی‌های نظام کارآمد نظارتی»، در: مجموعه مقالات دومین همایش علمی و پژوهشی نظارت و بازرسی در کشور، تهران: سازمان بازرسی کل کشور، 1380.
وردی‌نژاد، فریدون و شهلا بهرامی رشتیان، «ارتباط نظارت و بازرسی با حقوق و آزادی‌های عمومی مطرح‌شده در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، در: مجموعه مقالات نخستین همایش علمی و پژوهشی نظارت و بازرسی در کشور، تهران: سازمان بازرسی کل کشور، 1376.
دوره 6، شماره 19
سال ششم، شماره نوزدهم، تابستان 1403
تابستان 1403
صفحه 463-486

  • تاریخ دریافت 12 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 03 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 15 دی 1402