فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری

فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری

دلایل وقوع فرار مالیاتی در نظام حقوقی ایران؛ ارائه راهکارها و پیشنهادها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد آیت اله آملی، دانشگاه ازاد اسلامی، آمل، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق، واحد قائمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائم‌شهر، ایران
3 استادیار گروه حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/mral.2023.2012331.1518
چکیده
مالیات، یکی از عمده‌ترین منابع درآمدی دولت‌ها به شمار می‌رود. لذا دولت‌ها همواره در صدد آن هستند تا بیشترین میزان مالیات را از مودیان اخذ کنند. اما در همه نظام‌های حقوقی همواره احتمال دارد، مودیان از خلأهای موجود در قوانین مالیاتی استفاده نموده و از این طریق، مسیر فرار مالیاتی را هموار نمایند. دلایل وقوع فرار مالیاتی را می‌توان در دو دسته هنجاری و ساختاری برشمرد. منظور از دلایل هنجاری، مواردی است که بیشتر نشأت گرفته از اقدامات قانونگذار و خلأهایی است که فرار مالیاتی را ممکن می‌سازد. همچنین، منظور از دلایل ساختاری، دلایلی است که ریشه در ساختار و سازمان دستگاه مالیات-ستانی دارد. پس از بیان دلایل فرار مالیاتی، باید به دنبال ارائه راهکارهای حقوقی جهت پیشگیری از این آن بود. اقدامات حقوقی مانند شفاف‌سازی و چگونگی هزینه‌کرد درآمدهای مالیاتی، تنقیح قوانین و مقررات مالیاتی، فرهنگ سازی مالیاتی و نیز تقویت ضمانت اجراهای اداری نام برد. در این پژوهش از روش تحقیق نوع توصیفی-تحلیلی استفاده شده است و نتایج آن نشان می‌دهد، اگرچه با اصلاحات صورت گرفته در قوانین مالیاتی، می‌توان به کاهش فرار مالیاتی امیدوار بود اما همچنان نظام مالیاتی نیازمند بروزرسانی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Reasons for tax evasion in Iran's legal system; Providing solutions and suggestions

نویسندگان English

Hossein ghanbari 1
hasan hajitabar Firozjaee 2
Mehdi Esmaeli 3
1 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Ayatollah Amoli Breach, Islamic Azad University, Amol, Iran.
2 Associate Professor, Department of Law, Qaimshahr Branch, Islamic Azad University, Qaimshahr, Iran
3 Assistant Professor of Law, Tehran Central Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Taxes are one of the major sources of government revenue. Therefore, governments always aim to collect the maximum amount of tax from taxpayers. But in all legal systems, there is always a possibility that taxpayers will use loopholes in the tax laws and in this way pave the way for tax evasion. The reasons for tax evasion can be listed in two categories: normative and structural. Normative reasons are those that are mostly derived from the legislator's actions and loopholes that make tax evasion possible. Also, the structural reasons are the reasons that are rooted in the structure and organization of the provincial tax system. After stating the reasons for tax evasion, one should seek to provide legal solutions to prevent this. Legal measures such as clarifying and how to spend tax revenues, revising tax laws and regulations, tax culture and strengthening the guarantee of administrative executions are mentioned. In this research, a descriptive-analytical research method has been used and its results show that although with the reforms made in the tax laws, we can hope to reduce tax evasion, but the tax system still needs to be updated.

کلیدواژه‌ها English

Tax evasion
tax system
administrative enforcement guarantee
transparency
tax culture
برنامه طرح تحول نظام مالیاتی کشور، تهران: وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان امور مالیاتی کشور، 1384.
برنامه طرح تحول نظام مالیاتی کشور، تهران: وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان امور مالیاتی کشور، 1390.
مجیبی­فر، محمدصادق، حقوق و تکالیف مؤدیان و دستگاه­های مالیاتی ایران، تهران: جاودانه جنگل، 1390.
موسوی جهرمی، یگانه، راه‌های فرار مالیاتی در نظام مالیات بر ارزش افزوده و راهکارهای جلوگیری از آن، تهران: پژوهشکده امور اقتصادی، 1386.
ب) مقاله
احمدی موسوی، سید مهدی و فرشته عبدالرحیمی، «تحلیل عوامل مؤثر بر ارتکاب جرایم مالیاتی»، پژوهش­های حقوقی، دوره بیست و دوم، شماره 53، 1402.
بنی‌نعیمه، عیسی و حسن حمودی، «آسیب‌شناسی سیاست کیفری در جرم‌انگاری رفتارهای مجرمانه مالیاتی»، همایش سیاست­های مالی و مالیاتی ایران، تهران، 1397.
تاجمیر ریاحی، حسین و سیده فاطمه آل محمد، «واکاوی و نقد سیاست جنایی تقنینی جرایم مالیاتی در قانون مالیات­های مستقیم، اصلاحی 1394»، پژوهش‌نامه مالیات، شماره 46، 1399.
تاریکی­نژاد، علی و جعفر شفیعی سردشت، «آیین دادرسی مالیاتی در ایران (ساختار، اصول راهبردی، مشکلات و موانع)»، پژوهش­های حقوقی، دوره پنجم، شماره 10، 1385.
ثنایی‌پور، هادی، «شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی کسب‌وکارهای کوچک و متوسط از نظر کارکنان سازمان امور مالیاتی کشور: مطالعه­ای آمیخته»، پژوهش‌نامه مالیات، شماره 47، 1399.
حبیب­نژاد، سید احمد و سلمان ایزدی، «تحلیل اقتصادی ضمانت اجراهای مالیاتی مندرج در قانون اصلاح قانون مالیات­های مستقیم، مصوب 1394»، در: مجموعه مقالات نهمین همایش سیاست­های مالی و مالیاتی ایران، تهران، 1394.
رستمی، ولی و احمد کتابی رودی، «اختیارات و اقتدارات دستگاه مالیاتی؛ زمان و شیوه وصول مالیات»، مطالعات حقوق تطبیقی، شماره 4، 1392.
رستمی، ولی و ایام کمرخانی، «رقابت، مالیات‌ستانی و ارتقای کیفی خصوصی­سازی»، اقتصاد، برنامه­ریزی و بودجه، شماره 133، 1395.
رستمی، ولی و عزیزالله نوروزی، «بسترهای حقوقی مقابله با فساد مالیاتی»، فصل‌نامه حقوق اداری، سال ششم، شماره 18، 1398.
سرایی، مرتضی و همکاران، «سازوکار تأمین مالیات مطلوب در پرتو سیاست­های اقتصادی»، مجله حقوق اداری، سال نهم، شماره 28، 1400.
شاکری، ابوالحسن و عاطفه شیخ‌الاسلامی، «تأملی بر رویکرد کیفری قانون مالیات­های مستقیم با تأکید بر قانون اصلاح قانون مالیات­های مستقیم 31/4/1394»، پژوهش­های حقوقی، شماره 37، 1398.
صمدی، علی‌حسین و راضیه تابنده، «فرار مالیاتی در ایران (بررسی علل و آثار و برآورد میزان آن)»، پژوهش‌نامه مالیات، شماره 19، 1392.
کریمی پتانلار، سعید و جعفر کریمی، «شناسایی مهم‌ترین عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی در اقتصاد ایران و بررسی نحوه اثرگذاری آن‌ها در طی زمان»، مدل‌سازی اقتصادسنجی، سال هفتم، شماره 28، 1401.
کریمی پتانلار، سعید و همکاران، «بررسی تأثیر اثربخشی دولت بر کاهش فرار مالیاتی در کشورهای منتخب»، پژوهش‌نامه مالیات، شماره 27، 1394.
مشکات، سید مصطفی، «مطالعه سنجشی فرار مالیاتی در مقررات کیفری ایران و کانادا»، مجلس و راهبرد، سال بیست و هفتم، شماره 104، 1399.
موسوی جهرمی، یگانه و همکاران، «راهکارهای پیش‌گیری از فرار مالیاتی در نظام مالیات بر ارزش افزوده»، مجله مطالعات مالی، شماره 4، 1388.
نظری، علی‌رضا و ایمان فدایی، «آسیب‌شناسی نظام مالیاتی ایران»، سیاست­های مالی و اقتصاد، دوره اول، شماره 4، 1392.
نوروزی، عزیزالله و همکاران، «موانع حقوقی مقابله با فساد مالیاتی»، تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره 37، 1397.
2.Latin Source
Levi, Michael, Civil and Criminal penalties for serious tax non-compliance: a review of impact evidence: Cardiff University Press, 2009.
Morse, Matthew, effects of tax evasion in the United States, state university of NewYork, 2015.
دوره 6، شماره 20
سال ششم، شماره بیستم، پاییز 1403
پاییز 1403
صفحه 65-88

  • تاریخ دریافت 04 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 01 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 22 آذر 1402